Elly, Toplumun Bellek Kaybı mı? /Ebubekir Narinciak

reklam
01 Mayıs 2020 0

İran’ın usta yönetmenlerinden Asghar Farhadi’nin dördüncü filmi olan 2009 yapımlı “Elly Hakkında” filmin çözümlenmesi

Filmin hikâyesi günlük hayat içerisinden seçilmiş kişilerden oluştuğunu kendisini hemen hissettirmektedir. İran’da orta sınıfa mensup üç aile, bir dul erkek, (Ahmad) üç çocuk ve onların İngilizce öğretmeni (Elly) ile beraber üç günlüğüne bir tatil planlanmıştır. Filmin başlangıcında İran’da Hazar gölüne gitmektedirler. İran’da hiç de görüntülenmeyecek bir şekilde bu genç ve orta sınıf bireyleri, arabanın camını açıp bağırarak eğlenmektedir. Her ne kadar çarpıcı bir eleştiri taşımasa da bu sahneler sistemi ufaktan kadının özgürlüğünün sınırlarını eleştirmektedir. Dul olan Ahmad daha evliliğini yeni bitirerek Almanya’dan gelmiştir. Elly ise organizasyonu gerçekleştiren Sedife’nin onu çağırmasıyla gelmiştir. Genç arkadaşlar gayet mutlu bir şekilde tatillerini edebilecekleri yere gitmektedirler. Fakat birçok yerin tatilden dolayı kapalı olmasıyla, genç grup; deniz kenarı olan ve eski bir yalıya gitmek mecburiyetinde kalırlar.

Usta yönetmen Farhadi’nin yönetmenliğindeki metaforuna göre; filmlerin iki başlangıcı ve bir sonu vardır. Birinci başlangıcı, filmin ilk dakikalarında vermektedir. Farhadi, başarılı gerçeklik yapısıyla ilk dakikalarda gruptaki kişilerin ilk gerçeğini birbirleriyle olan samimiyetlerini ön plana çıkartarak birinci başlangıcı vermektedir. Burada İran’daki aile yapısını ve erkek egemenliğini çok sade ve akıcı bir şekilde yavaş yavaş izleyiciye aktarmaktadır. Genç gruptaki kişiler Sedife sayesinde Ahmad ve Elly’i birbirlerine yakıştırırlar. Hatta yalının sahiplerine yeni evli dediğinde kadın yeni yatak ve yorgan getirerek Elly ve Ahmad’ı alkışlamaya başlamaktadır. Burada hem İran’ın geleneksel insan yapısını betimlemekte hem de Elly’nin kendi gerçekleriyle bir başlangıç yapılmaktadır. Filmin başlangıcında herkes aynı çatı içerisinde birbirlerine karşı gayet samimi tavırlarla, gülerek, dans ederek eğlenmektedir. Buradaki eleştiri ise burjuvazi özentiliğine sert bir vurgu yapılmaktadır. Normal yaşam içerisinde İran kadınları erkeklerin bulunduğu alanlarda dans ve eğlenme eylemleri gerçekleşmemektedirler.

Filmin akışı, oyuncular ve çekilen ortam hiçbir şekilde stüdyo ve oyunculukla bağdaştırılmıyor. Farhadi’nin gözünden gerçekliği ön plana çıkartarak kişiyi olayın içine sürerek düşünmeye sevk etmektedir. Farhadi’nin bir diğer metodu ise gerçekçi ortamlarda çekilen filmlerdir. Farhadi’ye göre film gerçekçi ortamlarda çekildiği zaman az müzik kullanılmalıdır. Farhadi bu yöntemini o kadar ustalıkla kullanır ki filmin sonunda izleyiciyi düşündürmek amacıyla, sadece son sahnesinde müziği kullanmaktadır.

Filmin ilerleyen zamanlarında erkek egemenliğine dayalı düşünce anlayışını da alttan alttan eleştirmektedir. Kadınların ayrı odada erkeklerin ise salonda uyuması eleştirel olarak ince bir mesaj verilmektedir. Elly her ne kadar grupla uyum sağlamaya ve suskunluk sarmalına düşse de sürekli gözlerinde bir korku dolaşmaktadır. Arkadaş canlısı sataşmalarla eğlenerek vakitlerini geçirirler. Yönetmen Farhadi’nin gözleriyle filmin ilk görüntülerinden ve sonuna kadar neredeyse bir yerde oluşan olayı dile getirmektedir. Oyuncuların bulunduğu mekan ve çekim teknikleri hiçbir şekilde efekt ve stüdyo ortamını yansıtmamaktadır. Oyuncuların elbiseleri şatafata dayalı bir şekilde değildir. Gerçeklik üzerinden film sümektedir. Oyuncuların abartı makyajları da bulunmayıp; sanki evlerinden yeni çıkıp gelen orta sınıflı kişileri göstermektedir. Fakat Elly annesine bir gece kalıp geri döneceğini belirtmektedir. Fakat Sedife’nin asıl amacı Ahmad ve Elly’i tanıştırmak için geziye getirmiştir. Sedife Elly’e gitmemesi için çantasını bile saklamaktadır. Bulundukları yerde telefon çekmediği için Elly ve Ahmad arabayla çeken bir yere giderler. Burada aralarında kısa bir sohbet geçer ve Ahmad evliliğini neden bitirdiğini anlatarak şöyle söylemektedir: “Kötü bir son, sonsuz bir mutsuzluktan daha iyidir,” diyerek Elly’i daha fazla etkilemeyi başarmıştır. Aslında burada izleyiciye verilen mesaj, Ahmad ve Elly için oluşturulan kader yorumudur. İkisi de mutsuzluğu tadıp gelmiştir. Burada hem sonun tahminini hem de ikisini bir araya getiren nedenlerine odaklanmaktadır.

Filmin ilk yarım saatinde gayet sakin ve arkadaş canlısı bir ortam olarak geçtikten sonra,  birden yavaş yavaş gerilimini göstermektedir. Fakat film kendisini ufak ipuçlarıyla ele vermektedir. Araş isimli çocuğun sürekli anılmasıyla bir şeylerin olması ön görülmektedir. Özellikle Elly’nin gitme çabaları ve durgunlukla gidip gelmesi seyirciye bir şeyler oldu olacak havası vermektedir. Elly’nin birden ortadan kaybolması Araş’ın denize girmesiyle eleştirilmeye başlanır.

Burada bireyin kişisel savunması tamamıyla devreye girmektedir. Daha birkaç saat önce herkes birbirine karşı samimi ve dost canlısı iken Elly’nin ortadan kaybolmasıyla beraber herkes kendisini savunarak birbirine suç atmaya başlamaktadır. Araş’ın annesi kocasını suçlar ve tatilin bitmesinden şikayet duyar. Sedife yaptığı şeylerin yanlış olmasından korkar. Hemen hemen herkes birbirlerine karşı savunmalar ortaya koymaktadırlar.

Burada bireyin yalnızlığı ele alınarak İran yapısının kadın üzerindeki erkek tahakkümü çok net bir şekilde gösterilmektedir. Eğer bir kadın nişanlıysa bile toplumun kuralları gereği başka bir erkekle asla bir araya gelmemeli. Buz yüzden Sedife gerçekleri dile getirmeyerek yanlış yapmamaktadır. Aksine o toplumun normlarından korktuğu için Elly’e sevmediği bir evliliği gitmemesinin gerektiğini vurgulamaktadır. Sedife’nin eşi daha sonra gerçekleri öğrendiğinde o da eşine karşı sert bir tavır takınmaktadır. Burada her ne kadar burjuvazist bir yapısı varsa da İran toplumundaki erkek egemenliğinden sıyrılmadığını göstermektedir. Sedife’nin Elly’nin nişanlı olduğunu bildiği halde Ahmad’la tanıştırması yanlış ve olağandışı bir gerçeklik söz konusudur. Farhadi çekimlerinde ve filmin verdiği mesaj yapısıyla birey ve toplumu çok uç noktalarla bir araya getirerek gerçeği eleştirmektedir. İzleyiciyi daha çok düşündürerek filmi devam ettirir. Hatta izleyici filmi izlerken hem bir yandan hemen bitmesini ve olayın çözülerek nedenlerini sorgulatır. Hem de bireyin sonuçları tamamlamasını kendisine bırakır. Böylece hem eleştirir hem de sürekliliğiyle izlenmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır.

Sonlara doğru Elly’nin nişanlı olması herkeste bir şok etkisi yaratmış, gerçekler peş peşe dökülmeye başlanmıştır. Fakat günah keçisi Elly görülmektedir. Hatta Elly’nin nişanlısı geldiği zaman daha çok kendi üzüntüsüne odaklanmaktadır. “Elly bana karşı nasıl böyle bir düşüncede olur,” diyerek Ahmad’a saldırmaya başlar. Burada Elly’nin nişanlısı Alirıza şiddet bağımlı olduğu gerçeği seyirciye dramatize edilerek yansıtılmaktadır.

Buradaki asıl mesajlardan diğerleri ise Sedife ve Elly’nin kadın dayanışması izleyicilere sorgulatmaktadır aslında. Fakat Elly’nin gerçek kimliği, ismi ortaya çıkmamasına rağmen gizemli bir şekilde bir ölümü gerçekleşmektedir. Ölüm sahnesi hiç görmeyerek, sona doğru Ali Rıza’nın morga girerek bir ceset görmesinden ibaret olarak gösteriliyor. Burada; İran erkek egemenliği içerisinde ölen bir kadının ne kadar çabuk silindiği gerçeğinin izleyiciye sorgulatarak Farhadi göstermektedir. Filmin asıl senaryosu içerisinde olayın merkezinde tam olarak ne Elly vardır ne de Sedife ikisini ele alarak izleyiciyi sorgulatır Farhadi.

Hatta filmin kapağına baktığımız zaman; Sedife’nin derin bakışları ve o son görüntülerdeki arabanın kuma sapması hemen Sedife karakterini altında resmedilmesi olayın gerçek yaşamda da çarpıcılığını dile getirmektedir. Kuma batmış bir araba ve daha birkaç saat önce birbirlerini canla başla eleştiren kişiler bir araya gelerek çıkartmaya çalışmaktadır.

Kim bilir belki denizin kenarında duran araba toplumun belleğidir ve arabayı oradan çıkarmaya çalışanlar ise İran toplumunun katı kuralları ve fikirleridir. Farhadi “Elly hakkında” diyerek altını nasıl ve ne şekilde düşüneceğimizi bize bırakmıştır. Elly hakkında olumlu mu olumsuz mu düşüneceğiz onu tam bilmesek de İran toplumu ve katı erkek egemenlik yapısıyla birçok kadın hakkında fikir beyan edebiliriz.

Fotoğraf

BENZER KONULAR
YORUM YAZ