Bir Uzun Yolculuk Ve İntikam Romanı “TOL” ’de Yüz Yıllık İnsanlık Ve Toplum Panoraması

TOL, İstanbul’dan Diyarbakır’a yapılan bir tren yolculuğunun öyküsü.  Bir yol hikâyesi gibi görünse de aslında bu yolculuk, baskıcı iktidar karşısında yeni bir dünya düşü kuranların, hem geçmişten geleceğe, hem de kendi içlerine yaptıkları bir yolculuktur.

Geçmişte devrimci mücadele yürütmüş, şimdi içkiye sığınan bir şairle bu yolculukta ona yol arkadaşlığı eden,  şairin anlattığı küçük hikâyelerle babasını tanımaya çalışan ve çalıştığı dergiden işini iyi yapmasına rağmen muhalif fikirleri nedeniyle kovulan bir musahhihin ve onun gibi olan diğer “ötekilerin” öyküsüdür TOL.

Yapılan yolculukta, zaman zaman babanın hikâyesi gencin hikâyesine, gencin hikâyesi de şairin hikâyesine karışıyor; okur, hikâyenin kime ait olduğunu anlamakta güçlük çekiyor. Onların kimliğinde, 1900’lerden 2000’lere, ancak küçük farklarla birbirinden ayrılan bir sürecin karmaşasıdır aslında bize sunulan.

Bir yolculukta, iki insanın hayata ilişkin deneyimlerinin dünden bugüne aktarılması, devreden mücadele süreçleri, dünyayı anlama ve değiştirme çabaları, bir anlamda bunun da uzun süren  bir yolculuk olması, bu yolculuğu kesintiye uğratanlardan intikam alma çabası, bu çaba sırasında yaşanan acılarla baş başa kalınan süreçler…ve daha birçoğu işleniyor, insanı bütün olumlu ve olumsuz yanlarıyla ortaya koymaya çalışan TOL’de.

Seçilen dil de romanın dokusuna uygun olarak biçimleniyor. Konu, kaybedenlerin mücadelesi olunca dil de sertleşiyor o ölçüde, kaybetmenin acısı, yenilmişliğin hırsı acımasızlığın diline dönüşüyor. Mücadele ile parçalanamayan kötü gerçeklik, dille sarsılamaya ve parçalanmaya çalışılıyor. Dolayısıyla da kötü, kaba, müstehcen bir dil egemen oluveriyor anlatıya ve sarsmaya başlıyor. Murat Uyurkulak, erotizmin ve pornografinin yıkıcı ve parçalayıcı dilini,  sıradanlığa düşmeden, konunun bir parçası olarak kullanıyor ve  güzel bir ihtimal olan devrime giden yolda  okuru sarsmaya devam ediyor.

Dil evrenini ustaca kuran yazarın, roman boyunca altını çizeceğimiz, kullandığı bir imgeyle birçok duruma ve olaya kapılar aralayacağımız cümleleri okurken, anlatılmak istenenleri kaçırmamak için hep dikkatli ve uyanık olmamız gerekiyor. Alışılmışın dışında, ondan çok farklı olarak, kurulan imgeler dünyası sizi roman boyunca buna zorluyor. Aşağıda verilenler  bunlardan bazıları:

Varlığından bile emin olunmayan bir şehre yapılan yolculuktaki ruh halini, “ Nihayet ruhumun fermuarını çekebilecektim.” (s.15),  başarılı çalışmalarına rağmen, bölücü, mimli, terörist olabileceğinden korktuğu çalışanını işten atan patronu eleştirirken,  “Vicdanı beline kaymış editörüm.” (s.15), bir rüyadan uyandığında, akşam birlikte uyudukları kadının gittiğini gören adamın duygularını “ Gitmiş. Bıraktığı yarıktan düşler akıyor, kâbuslar fırlıyor, metaforlar pırtlıyor.”  (s.139), ağlayanları “Ağladıkça içlerinden kara ırmaklar gibi ağular aktı.” (s 95), bir kadını betimlerken “Karşısında duranın içine doru yavaşça süzülen bir atomlar toplamı, sürekli dağılan ve yeniden toparlanan, sürekli dağıtan ve yeniden toparlatan… Duygunun ve zekanın en has birleşimi, bakışı dik,sesi tok, öfkesi kıyıcı üstelik…” (s.90), “Gözleri yüzünün yarısıydı ve içlerinde balıklar yüzüyordu.” S.(74), yeni bir ilişkiyi anlatırken “ Yeşil gözlü, esmer bir kızın ağzına değiyorum birkaç aydır.” (s.60)…ve daha nice ilginç söylem.

“Devrim, vaktiyle bir ihtimaldi ve çok güzeldi.” diye başlayan romanda, Türkiye’nin toplumsal ve siyasal süreçlerine ilişkin birçok değini de yer alıyor. Bu değiniler okuru 1900’lerin başından 2000’lere yapılan bir yolculuğa çıkarıyor. Okurun bu yolculuktan alacağı keyif ya da öğrenecekleri, ülkesinin tarihi ve toplumsal yapısı ile ilgili bildikleriyle sınırlı kalıyor ya da zenginleşiyor. Roman, okuyucusunu, içinde yaşadığı toplumun geçirdiği sosyal ve siyasi çalkantılar, ülke tarihindeki kanlı olaylar, bu olaylara karşı gösterilen tavırlarla da sorguluyor ve sarsıyor. TOL bize, “Geçmişin mücadele ve kıyımlar tarihini, insan ilişkilerini, ne kadar bilir ve sorgularsanız benden alacağınız da o ölçüdedir.” diye fısıldıyor olaylar arasına yayılan değinilerle. İşte bunlardan birkaçı:

Suç işleyenleri, adam öldürenleri, bombaları patlatanları yurt dışına kaçıranlara “vatansever” payesi verilmesi

Ülkenin doğusunda 30 yıldır yaşananlara ithafen “Kulak koleksiyonunu getirdin mi?” diye sorulması

Köşe başlarında öldürülen bilim insanları, siyasetçiler,

Eğitimde 12 Eylülle birlikte değişen müfredat programları,

Devrim düşünün ezilmesiyle mücadele içindeki insanların bazılarının savrulması, kimisi delirirken kimisinin karşı devrim saflarında yer alması,

Gazetelerin gerçekleri örtmek için sansasyonlar peşinde koşması, insani olanı değil, bomba etkisi yaratacak olanı kovalamaları; gazetelerin, medya patronlarının elinde, alınıp satılabilen en kıymetli ideolojik aygıtlar haline dönüşmesi.

Mübadele sonrası yaşanan sıkıntılar, malların varlığını kanıtlayan belgelerin çalınması

Ortama ve yönetime göre parti değiştiren vekiller,

Fuhuş, oğlancılık, baskı, zorlama, yok sayma, işkence, hukuksuz işten atmalar ve daha niceleri.

Murat Uyurkulak bu ilk romanında birçok görüntüyü de satır aralarında ustaca işleyerek bizim hafızamıza kazımayı başarıyor. Örneğin roman kişilerinden Oğuz’un bir bacağının diğerine göre kısa olması, bu bacakla ilgili olarak anlatılan ve içimize taş gibi oturan tuvalet kapısının arkasındaki yosunlu tuğla, fındık farelerini leblebi gibi yutup sonra onları capcanlı geri çıkaran Ada, şairin bir marketin raflarını andıran ceplerinde her şeyi bulmanızın mümkün olduğu ceketi…   Bunlar benim seçtiklerim, siz daha pek çoğunu bulacaksınız romanda.

Romandan ilginç ve övülmeye değer bulduğum bir örnek daha verip ondan yapılan alıntılarla bitirmek istiyorum.

Doğrudan yazmadığı  tarihi  “Bir, bir, sıfır, dokuz, bir ,dokuz, sekiz ,sıfır”  olarak olay kişisine söyleten Murat Uyurkulak (s.187) –  12 Eylül’ün toplum ve birey hayatında yarattığı etkiyi de direkt anlatmak  yerine, kelimeleri ve cümleleri parçalayarak vermeyi yeğliyor. (s.191) O parçalanmışlıkta, işkenceyi, tecavüzleri, kurşuna dizmeleri, kan kusanları görüyoruz; insanların, bedensel, duygusal ve düşünsel bütünlüklerinin nasıl bozulduğunu, bu bozulmanın   onlara verdiği acıyı   okuyoruz.

“Devrim, vaktiyle bir ihtimaldi ve çok güzeldi.” diye başlayan roman, bu ihtimalin hala var olduğu düşüncesini romanın sonunda “Huzurla kapattım gözlerimi, derin bir nefes çektim. Bir ihtimal olduğunda devrim ne kadar da güzel, diye düşündüm. Uzaklarda bir yerlerde ard arda silahlar patladı. İstasyonun kapısından esmer mi esmer bir çocuk bağırarak fırladı dışarı:

Ma ne durisız! Topal Efe Gabar’dan inmiş Amed’e giriy laa”  ifadeleri ile canlı ve diri tutuyor.

Denebilir ki TOL, öfkenin, intikamın, yolculukların, yalnızlığın, savrulmanın, inancın, acının, aşkın, ihanetin,  mücadelenin, sadakatin, çatışmanın romanıdır, ülkenin yüz yıllık panoramasıdır.

Aşağıda; T, O ve L bölümlerinden oluşan romanın, her bölümünden yapılan birer alıntıya yer verilmiştir.

 “Çözüldün ve utancından ölecek haldesin. Adın, ancak dünyanın yarısı havaya uçarsa temizlenir diye düşünüyorsun. Zaten durmadan bunu planlıyorsun.  Birbirinden nafile intikam planlarıyla oyalanıyorsan. Kafana kurşunu sıkana kadar da bundan başka bir şey yapacağın yok. Geçen sene aldığın o allahlık kırıkkale tutukluk yapmazsa tabii.” ( TOL-Murat Uyurkulak, Bölüm:T )

“Yoksulduk. Pasteldi. Aksi mümkün değildi.

İlk evimizin, hayır, ilk izbemizin duvarlarını kiremit rengine boyamamın Esmer’de doğurduğu öfke, belki zor çocukluğunu geçirdiği, evlerinin   her biri kiremit damlı, ak duvarlı Ege kasabasının  ona erken bir fahişe umursamazlığı katamamasından kaynaklanmıştı, bilemiyorum, nereden bileyim, konuşmuyordu hiç.

Belki ilk kez bir babaya, bir abiye, bir başka tanıdık pezevenge açılmış iki sıska bacağın defalarca tekmelediği oda duvarlarının kiremit rengi olup olmadığını da sormuyorum hiç.böyle it gibi soru olur mu hiç?” ( TOL-Murat Uyurkulak, Bölüm: O)

“Ülkeyse,  üç vakte kadar bırakıp gideceğini bilmeden şeker bir delikanlıya abayı yakan ve bir yığın git gelle karar bozduğu anda dokunulup okşanılmadan kalan bir bakire misali,  önce bunalıma girdi, bir müddet sustu, Sonra gözü sokaktan geçen ite uğursuza takılmaya başladı, kendini bir iki öptürdü, sonra üzerine bir hafiflik geldi, dillendi de dillendi,  sonra da her şeyi unuttu, kötü yola düşüp bir fahişe kadar özgür oldu, özgürlüğünü de istibdatla pekiştirdi.”  ( TOL- Murat Uyurkulak, bölüm:L)

3 Yorum Bir Uzun Yolculuk Ve İntikam Romanı “TOL” ’de Yüz Yıllık İnsanlık Ve Toplum Panoraması

  1. Mutlaka okumam gerektiğini anlamama fazlasıyla yetti. Kaleminize sağlık sevgili Münire Çalışkan Tuğ.

  2. teşekkür ederim Özlem Y. Uçak.
    Bence de mutlaka okunmalı, bu tanıtımdan çok daha fazlası kitap. Hatta öykülerden oluşan BAZUKA ve diğer romanı HAR da okunmalı. MERHUME’yi çok sevemedim nedense, belki de yanlış zamanda okudum.

  3. Kaleminize yorumunuza sağlık.lise yıllarında okumuş olduğum bu güzide eserin, dili o dönem deki beni,bilgi ve birikimimi göz önüne aldığımda epeyi zorlamıştı. ve kafamda soru işaretleriyle kitabı bitirmiştim.Murat Uyurkulak’a olan hayranlığımın başlangıcı olan bu güzel kitabı,sizin gibi kalemi sağlam ve pekala güvenilir hocam tarafından incelenmiş ve yazarın da aslında kafalarda bırakmak istediği o soru işaretlerine cevap verdiğiniz düşündüklerime ekledikleriniz için şahsım adına çok teşekkür ederim

Yorumlar

E-posta bilginiz gizli kalacaktır.